درس هائی در باره ی اسلام

تاليف ا يگناتی گولد تسهير

هر ساله صد ها کتا ب و رساله در مورد اسلام برشته ی تحرير در می آ يند، ليکن اين کتابها بندرت می توا نند ديدی عينی، تاريخی، علمی و بی غرضانه از اسلام ارائه دهند. علت آنهم اين است که اغلب اين کتابها با ذهنيت قبلی اسلامی يا ضد اسلامی نوشته شده اند. کتاب بالا که در دهه ی آخر قرن نوزدهم توسط دانشمند شهير مجارستانی ايگناتی گولد تسهير(تولد 1850 مرگ 1921 ميلادی ) نگارش يافته است از معدود کتب معتبر، بی غرض، علمی و تحقيقاتی در مورد اسلام است. علت آنهم اين است که گولد تسهيرکه خود از يک خانواده ارتدوکس يهودی بر خاسته، به منابع دست ا ول عبری وعربی و اسطوره های يونانی دسترسی داشته است و زندگی خودرا قبل از آ نکه صرف دفاع از اين دين يا آن دين کند، صرف بررسی علل و ريشه ی اديان سامی کرده است. معروف است که گولد تسهير در سن پنج سالگی در توراة تبحر داشته است. از خدمات برجسته ی گولدتسهير تاسيس آکادمی تحقيقات اسلام مدرن در مجارستان و بنيان گذاری نهادهای ديگری چون "جامعه ادبی يهوديان مجارستان" و "موزه يهوديان" اين کشور است.

مبنای کار گولدتسهير در کتاب بالا و ديگر کتبی که در باره ی اسلام تاليف کرده است، تحقيق دقيق و بی غرضانه از منابع دست ا ول است. او بدون هيچ پيشداوری نکاتی را به اثبات می رساند و تضاد هائی را کشف می کند که کمتر کسی قبل از او( و حتی تاکنون بعد ازوی) به انجام اين کار توفيق يافته ا ست. او از شبه جزيزه ی عربستان شروع می کند و سازما ن اجتماعی قبايل عرب قبل از ظهور اسلام. بعد از آن نوبت به ظهور اسلام می رسد و زندگی حضرت محمد. او با بررسی دقيق قرآن و منابع آن زمينه های اجتماعی ـ سياسی صدور آيات مختلف قرآنی را به معرض نمايش می گذارد و تضاد بين سوره هائی که در مکّه (که محمد فاقد قدرت سياسی است) بر او "نازل" می شود و بيشتر جنبه ی اخلاقی دارند و سوره های "نازل" شده در مدينه که بيشتر جنبه ی تبليغ و قانونگزاری دارد را آشکار می سازد.

گولدتسهير ضمن بررسی تاريخ اسلام، جنبه تهاجمی، خشونت طلبی، عدم مدارا و غارتگری آنرا بصورت عينی و تاريخی، بدون آنکه خود به قضاوت بنشيند و دشنام يا شعار بدهد، آشکار می سازد. او بخوبی منشاء چپاول گرايانه ی ثروت های کلان اعراب را تحت لوای اسلام آشکار می سازد و نشان می دهد که هيچ اصل ثابت غير تاريخی و ماوراء طبقاتی در بين رهبران سياسی و روحانی مسلمان وجود نداشته است. بامطالعه ی اين کتاب می توان به اين نکته پی برد که شعائر و فتاوی مختلف اسلامی همواره معلول شرايط زمانی و مکانی خود بخصوص مقتضيات سياسی بوده اند.مثلأ در زمان بنی اميه که خلافت به سلطنت تغيير پيدا می کند، روحيه ضد زهد گرائی رشد می يابد.

يکی از خدمات برجسته ی گولدتسهير در اين کتاب بررسی دقيق علمی و انتقادی احاديث وسنن اسلامی است. او ثابت می کند که غالب احاديثی که امروز مبنای شريعت اسلامی است( سالها و حتی قرن ها) پس از فوت پيامبر نوشته شده اند و راويان ا حاد يث معمولأ منافع و مصالح روحانيون يا قدرت های مستقر را مد نطر داشته اند تا حقيقت را. گولدتسهير با اسناد و مدارک معتبر، جعلی بودن بسياری از اين روايات مذهبی را به اثبات می رساند.

گولدتسهير در کتاب "درسهائی در باره ی اسلام" ضمن موشکافی در اخبار و احاديث اسلامی، بخصوص روايات مذهب شيعه، نشان می دهد که چگونه در طول زمان مسلمانان انسانهای عادی را بصورت اوليای ا لهی در آورده اند و به تقد يس آنان پرداخته اند. مسلمانان، بويژه شيعيان، تا بدانجا جلو رفته اند که به آدم های غيبی اعتقاد ورزيده اند و بازتاب پرتو خدا را در امام ديده اند و اعلام داشته اند که هرکس باامام در افتد به خدا اعلان جنگ داده است و قتل چنين کسی از واجبات است. به اين ترتيب تقد يس اولياء الله نه تنها منشاء سرکوب های دد منشانه بوده بلکه خود به موهومات و خرافات عامه درمورد قائل شدن به معجزه و کشف و کرامت برای قد يسين اسلامی دامن زده است.

گولدتسهير در "درس هائی در باره ی اسلام" نه تنها در مورد شريعت، بلکه در مورد طريقت نيز به بحث و گفتگو می نشيند و سرچشمه ی تاريخی، اجتماعی، سياسی و فکری تصوف را نيز به دست می دهد. او بر آن ا ست که زهد و فرار از زندگی دنيوی و خوار شمردن ثروت و مکنت و تجمل جوهر تصوف در دوران اوليه ی آن بوده است. به عبارت د يگر تصوف تجلی روحيه ی طبقات پائين جامعه در شرايط استبداد شديد خلفاء و ثروت اندوزی نخبگان جامعه بوده است. ليکن زهد صوفيانه اغلب جنبه ی انفعالی داشته است. تحقيقات گولدتسهير ثابت می کند که تصوف تاريخأ بر دو پايه ی افتخار شمردن فقر ( الفقرُ فخری) و تسليم طلبی (اصل توکل) قرار داشته است. توکل از نقطه ی نظر صوفيان بد نبال معاش نرفتن وبه اميد روزی رسان (خدا) ماندن و با حد اقل ساختن معنی می داده است. گولدتسهير از اصول اعتقادی صوفيان، که ازديگرانديشه ها وديگر اديان به عاريت گرفته اند، نيز پرده بر می دارد.

يکی از دوستان پوينده ی راه دانش ما، به آ گاهی مان رسانيده اند که کتاب "دروسی در رابطه با اسلام" گلد تسهير توسط آقای علينقی منزوی به فارسی ترجمه شده است. اميدواريم به کمک ايشان و ديگر عزيزان ترجمه ی فارسی اين اثر ارزشمند را بيا بيم و در اين سايت درج کنيم.

ذ يلأ برخی از آثار گلد تسهير را، که بزبانها ی مختلف يافته ايم، نام می بريم:

بزبان آلمانی

1. Goldzhier, I, Vorlesungen uber den Islam, Halle, 1889-1890

( درس هائی در باره ی اسلام)

2. Goldzhier, I, Mohamedaniche Studien

بزبان فرا نسه

Goldzhier, I, Le dogme et la loi de L’Islam, Paris 1958.

اين کتا ب در آوريل سال 1981 تحت عنوان ذ يل بزبان ا نگليسی ترجمه و توسط دانشگاه پرينستون آمريکا منتشر شده است:

Goldzhier, I, Introduction to Islamic Theology and Law, Princeton University Press.

اين کتاب 320 صفحه دارد و توسط افراد ذيل به ا نگليسی ترجمه شده است:

Andras Hamori & Ruth Hamori

فصول اصلی اين کتاب بقرار ذ يل است:

1ـ محمد و اسلام

2ـ تحول قانون (در اسلام)

3ـ رشد و تکامل الهيات جزمی

4ـ زهد و تصوف

5ـ فرقه ها

6ـ تحولات بعد ی

انگليسی

1. Hadith: The “Tradition” Ascribed to Mohammed;

2. Short History of Arabic Classical Literature

3. Zahiris, Their Doctrine and Their History

4. On the History of Grammar among Arabs

5. Mythology among Hebrews and Its Historical Development